Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne

Piel. Zdr. Publ.
Index Copernicus (ICV) – 69,56
Ogólny współczynnik odrzuceń – 24,41%
ISSN 2082-9876 (print)
ISSN 2451-1870 (online)
Periodyczność – kwartalnik

Pobierz oryginał (PL) Pobierz tłumaczenie (EN)

Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne Nursing and Public Health

2020, tom 10, nr 4, październik-grudzień, str. 291–296

doi: 10.17219/pzp/120966

Typ publikacji: praca poglądowa

Język publikacji: polski

Licencja: Creative Commons Attribution 3.0 Unported (CC BY 3.0)

Pobierz cytowania:

  • BIBTEX (JabRef, Mendeley)
  • RIS (Papers, Reference Manager, RefWorks, Zotero)

Wybrane predyktory zachowań suicydentalnych młodzieży w Polsce

Selected predictors of suicidal behavior of youth in Poland

Grażyna Cepuch1,A,D,E,F, Agnieszka Kruszecka-Krówka1,B,C,D, Patrycja Liber1,A,B,C

1 Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Jagielloński – Collegium Medicum, Kraków, Polska

Streszczenie

Zachowania suicydentalne stanowią coraz większy problem zarówno w Polsce, jak i innych krajach. W ostatnich dekadach obserwuje się dynamiczny wzrost liczby prób samobójczych i samobójstw w grupie młodzieży. Z powodu zmian rozwojowych zachodzących w organizmie człowieka w okresie adolescencji jest on bardziej niż osoba dorosła predysponowany do wystąpienia zachowań suicydentalnych. Istnieją jednak trudności w precyzyjnym określeniu predyktorów czynów samobójczych. Depresja, lęk, stosowanie substancji psychoaktywnych oraz zaburzenia odżywiania stanowią istotne czynniki ryzyka śmierci samobójczej, jednak mogą one również współwystępować z innymi predyktorami psychopatologicznymi, socjologicznymi oraz psychicznymi. W celu skutecznej prewencji tego niepokojącego zjawiska konieczna jest większa wrażliwość zespołów medycznych, szczególnie oddziałów ogólnopediatrycznych, a także powszechna świadomość ryzyka zachowań suicydentalnych wśród młodzieży. To zadanie wielopłaszczyznowe dla całego środowiska medycznego, a nie jedynie domena psychologów oraz psychiatrów. Celem artykułu jest przedstawienie problematyki wybranych przyczyn zachowań suicydentalnych młodzieży, takich jak: depresja, lęk, stosowanie substancji psychoaktywnych i zaburzenia odżywiania, na podstawie analizy doniesień naukowych z obszaru suicydologii.

Abstract

Suicidal behavior is a growing problem both in Poland and other countries. In recent decades, there has been a dynamic increase in the number of suicide attempts and suicides in the group of young people. Adolescents are predisposed to suicidal behavior more than adults due to developmental changes occurring in their organisms. However, there are difficulties in accurately identifying predictors of suicide. Depression, anxiety, the use of psychoactive substances, and eating disorders are important risk factor for suicide death, but they can also co-occur with other psychopathological, sociological and psychological predictors. There is a need of greater sensitivity of medical teams, especially in general pediatric wards, as well as widespread awareness of the risk of suicidal behavior during adolescence for effective prevention of this phenomenon. It is a multifaceted task for the entire medical community, not just the domain of psychologists and psychiatrists. The purpose of the article is to present the causes of suicidal behavior of adolescents, such as depression, anxiety, the use of psychoactive substances, and eating disorders, based on the analysis of scientific reports in the field of suicidology.

Słowa kluczowe

depresja, lęk, zaburzenia odżywiania, samobójstwo, substancje psychoaktywne

Key words

depression, anxiety, eating disorders, suicide, psychoactive substances

Piśmiennictwo (47)

  1. Gmitrowicz A, Wolanek U, Madej A, Makara-Studzińska M. Motywy podejmowania prób samobójczych przez młodzież w wieku 13–19 lat. J Educ Health Sport. 2015;5(6):51–64. doi:10.5281/zenodo.18278
  2. Gmitrowicz A, Makara-Studzińska M, Młodożeniec A. Ryzyko samobójstwa u młodzieży. Warszawa, Polska: Wydawnictwo Le-karskie PZWL; 2015.
  3. Pilecka W. Psychologia zdrowia dzieci i młodzieży. Kraków, Polska: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego; 2011.
  4. Rajewska-Rager A, Lepczyńska N, Sibilski P. Czynniki ryzyka samobójstw u dzieci i młodzieży ze spektrum choroby i chorobą afektywną dwubiegunową o wczesnym początku. Psychiatr Pol. 2015;49(3):477. doi:10.12740/PP/29415
  5. Główny Urząd Statystyczny. Zamachy samobójcze w 2016 r. http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/statystyka-przyczyn-zgonow/zamachy-samobojcze-w-2016-r,5,1.html. Dostęp 12.01.2018.
  6. Wybrane Statystyki Policji. Zamachy samobójcze od 2017 r. http://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy-samobojcze. Dostęp 18.11.2019.
  7. Dudek M. Depresja wśród młodzieży licealnej. Rocznik Komisji Nauk Pedagogicznych. 2014;67:139–151. http://journals.pan.pl/dlibra/publication/95219/edition/82113/content. Dostęp 10.02.2020.
  8. Szredzińska R. Zdrowie dzieci i młodzieży. Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka. 2017;16(1):94–131. http://dzieckokrzywdzone.fdds.pl/index.php/DK/article/view/624. Dostęp 18.10.2019.
  9. Trempała J. Psychologia rozwoju człowieka. Warszawa, Polska: Wydawnictwo Naukowe PWN; 2011.
  10. Young K, Sandman C, Craske M. Positive and negative emotion regulation in adolescence: Links to anxiety and depression. Brain Sci. 2019;9(4):76. doi:10.3390/brainsci9040076
  11. Erikson EH. Tożsamość a cykl życia. Poznań, Polska: Zysk i S-ka; 2004.
  12. Zimmermann P, Iwanski A. Emotion regulation from early adolescence to emerging adulthood and middle adulthood. Int J Behav Dev. 2014;38(2):182–194. doi:10.1177/0165025413515405
  13. Gross JJ. Emotion regulation in adulthood: Timing is everything. Curr Direct Psychol Sci. 2001;10:214–219. doi:10.1111/1467-8721.00152
  14. Liberska H, Głogowska K, Deja M. Przywiązanie do rodziców i rówieśników jako predyktor samooceny w okresie adolescencji. Czasopismo Psychologiczne. 2016;22(2):219–227. doi:10.14691/CPPJ.22.2.219
  15. Makowska I, Gmitrowicz A. Samookaleczenia bez intencji samobójczej a zachowania samobójcze. Psychiatr Psychol Klin. 2018;18(2):173–179. doi:10.15557/PiPK.2018.0020
  16. Dymowska A, Nowicka-Sauer K. Depresja wśród młodzieży – problem wciąż aktualny. Forum Medycyny Rodzinnej. 2015;9(2):13–15. https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/42312/30130. Dostęp 21.05.2020.
  17. Florkowski A. Czynniki kliniczne wpływające na zachowania samobójcze w wybranych zaburzeniach psychicznych. Psychiatr Pol. 2015;15(3):137–140. doi:10.15557/PiPK.2015.0021
  18. Kelleher I, Corcoran P, Keeley H, et al. Psychotic symptoms and population risk for suicide attempt: A prospective cohort study. JAMA Psychiatry. 2013;70(9):940–948. doi:10.1001/jamapsychiatry.2013.140
  19. Wasserman D. Przegląd zachowań zdrowotnych i zachowań obciążonych ryzykiem, problemów ze zdrowiem psychicznym i zachowań samobójczych u młodych Europejczyków na podstawie wyników badania SEYLE finansowanego przez UE. Psychiatr Pol. 2016;50(6):1093–1107. doi:10.12740/PP/66954
  20. Jarema M. Czy można ocenić ryzyko samobójstwa? Psychiatr Pol. 2018;52(1):7–19. doi:10.12740/PP/74161
  21. Balazs J, Miklosi M, Kereszteny A, et al. Adolescent subthreshold – depression and anxiety: Psychopathology, functional impairment and increased suicide risk. J Child Psychol Psychiatry. 2017;54(6):670–677. doi:10.1111/jcpp.12016
  22. Jankowicz S. Depresja wieku młodzieńczego – etiologia i obraz kliniczny. Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów Uniwersytetu Jagiellońskiego. Nauki Społeczne. 2018;22(3):183–190. doi:10.26361/ZNTDSp.09.2018.22.10
  23. Wartberg L, Kriston L, Thomasius R. Depressive symptoms in sdolescents. Dtsch Arztebl Int. 2018;115(33–34):549–555. doi:10.3238/arztebl.2018.0549
  24. Szpitalak M, Prochwicz K. Płeć psychologiczna osób z depresją kliniczną – doniesienia wstępne. Psychiatr Pol. 2013;47(1):53–64. https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/8419/szpitalak_prochwicz_plec_psychologiczna_osob_z_depresja_kliniczna_2013.pdf?sequence=1&isAllowed=y. Dostęp 20.11.2019.
  25. Sakolsky D. Impact of selective serotonin reuptake inhibitor (SSRI) use on suicidal ideation and behaviour in child/adolescent anxiety multimodal extended long-term study. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2019;56(105):319. doi:10.1016/j.jaac.2017.07.641
  26. Brent D. Antidepressants and suicidality. Psychiatr Clin North Am. 2016;39(3):503–512. doi:10.1016/j.psc.2016.04.002
  27. Cichoń L, Gabryel B, Jelonek I, Krysta K, Janas-Kozik M. Zastosowanie aripiprazolu w leczeniu zaburzeń psychicznych u dzieci i młodzieży. Psychiatr Psychol Klin. 2018;18(4):373–387. doi:10.15557/PiPK.2018.0045
  28. Modrzejewska R, Bomba J, Pac A. Objawy depresyjne wśród adolescentów w nieleczonej populacji Krakowa – 30-letnia katamneza. Psychiatr Pol. 2019;53(4):723–735. doi:10.12740/PP/99536
  29. Johnson D, Dupuis G, Piche J, Clayborne Z, Colman I. Adult mental health outcomes of adolescent depression: A systematic review. Depress Anxiety. 2018;35(8):700–716. doi:10.1002/da.22777
  30. Adamczyk M. Style przywiązania a psychospołeczne funkcjonowanie młodzieży w oparciu o studia przypadków. Psychoterapia. 2016;3(178):89–102.
  31. Skoczeń N, Jędrzejewska B, Smoleń A, Olajossy M. Analiza wpływu różnych czynników społecznych i demograficznych na występowanie i poziom nasilenia lęku w grupie młodzieży szkolnej. Curr Probl Psychiatr. 2014;15(2):78–84.
  32. Krysiak-Rogala K, Jernajczyk W. Zaburzenia snu u dzieci i młodzieży z zaburzeniami i chorobami psychicznymi – zaburzenia afektywne i lękowe. Psychiatr Pol. 2013;2:303–312.
  33. Nam Y, Kim C, Roh D. Comorbid panic disorder as an independent risk factor for suicide attempts in depressed outpatients. Compr Psychiatry. 2016;67:13–18. doi:10.1016/j.comppsych.2016.02.011
  34. Kłosowska J, Blaut A, Paulewicz B. Trening tendencyjności uwagi w redukcji objawów lękowych. Psychiatr Pol. 2015;49(1):57–66. doi:10.12740/PP/27628
  35. Davis MM, Miernicki ME, Telzer EH, Rudolpk KD. The contribution of childhood negative emotionality and cognitive control to anxiety-linked neural dysregulation of emotion in adolescence. J Abnorm Child Psychol. 2019;47(3):515–527. doi:10.1007/s10802-018-0456-0
  36. Kozłowska E, Kowalczyk A, Kalinowski P, Marzec A. Zjawisko stosowania substancji psychoaktywnych w wybranej grupie młodzieży licealnej. Zdr Publ. 2016;51(1):101–107. http://www.h-ph.pl/pdf/hyg-2016/hyg-2016-1-101.pdf. Dostęp 29.12.2019.
  37. Kózka M, Perek M, Kruszecka-Krówka A, Miller E. Analiza zatruć u dzieci i młodzieży hospitalizowanych w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie w latach 2009–2012. Pielęg Zdr Publ. 2018;8(1):5–9. doi:10.17219/pzp/75488
  38. Kamińska H, Gawlik A, Gawlik T, Małecka-Tendera E. Hospitalizacje z powodu zatruć alkoholem etylowym wśród dzieci i młodzieży – dane pochodzące z jednego szpitala klinicznego w Polsce. Psychiatr Pol. 2018;52(2):387–398. doi:10.12740/PP/67601
  39. Michalska A, Kopera M, Gmaj B, et al. Czynniki ryzyka podejmowania prób samobójczych u osób leczonych stacjonarnie z powodu uzależnienia od alkoholu w Polsce. Alcohol Drug Addict. 2015;28(4):213–220. doi:10.1016/j.alkona.2015.11.002
  40. Suchecka D, Kucharska-Mazur J, Groszewska K, Mak M, Samochowiec J, Samochowiec A. Analiza zjawiska nadużywania przez polską młodzież leków dostępnych bez recepty i ziół niepodlegających kontrolowanemu obrotowi – część I. Med Pr. 2017;68(3):413–422. doi:10.13075/mp.5893.00245
  41. Klimkiewicz A, Klimkiewicz J, Jakubczyk A, Kieres-Salomoński I, Wojnar M. Współwystępowanie uzależnienia od alkoholu z innymi zaburzeniami psychicznymi. Część I – epidemiologia podwójnego rozpoznania. Psychiatr Pol. 2015;49(2):265–275. doi:10.12740/PP/25704
  42. Mioduchowska-Zienkiewicz A. Zachowania autoagresywne a obraz własnego ciała u kobiet z zaburzeniami odżywiania się. Studia Psychologica UKSW. 2015;15(1):45–62. doi:10.21697/sp.2015.15.01.04
  43. Sommer H. Anoreksja nastolatek w świetle badań – droga do sukcesu czy akt powolnej autodestrukcji. Lubelski Rocznik Pedagogiczny. 2016;35(1):235–257. doi:10.17951/lrp.2016.35.1.235
  44. Bąba-Kubiś A, Samochowiec J, Pełka-Wysiecka J, Liśkiewicz P, Konopka A, Wroński M. Anoreksja – jadłowstręt psychiczny. Pome-ranian J Life Sci. 2018;64(4):5–9. http://ojs.pum.edu.pl/pomjlifesci/article/view/497/366. Dostęp 11.12. 2019.
  45. Wiatrowska A. Radzenie sobie ze stresem u osób z zaburzeniami odżywiania. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, sectio J – Paedagogia-Psychologia. 2017;30(1):161–170.doi:10.17951/j.2016.30.1.161
  46. Osińska A, Mozol-Jursza M, Tyszkiewicz-Nwafor M, Słopień A, Paszyńska E. Bulimia psychiczna – rozpowszechnienie, objawy i leczenie z uwzględnieniem aspektu stomatologicznego. Pediatr Med Rodz. 2016;16(3):276–284. doi:10.15557/PiMR.2016.0028
  47. Kielan A, Cieślak I, Skonieczna J. Analiza opinii młodzieży na temat profilaktyki samobójstw. Psychiatr Pol. 2019;53(2):359–370. doi:10.12740/PP/OnlineFirst/81754